Agressie bij de Border Collie

Agressie problemen bij de Border Collie.
Auteur: G. Abbink-Burgers (herzien juni 2010)

Op de, eveneens uitprintbare, pagina’s “tips over de opvoeding” en het “opvoedingsgidsje” staat al het nodige geschreven over het karakter en het soms zeer irritante gedrag van de Border Collie. Desondanks wil ik hier nog het een en ander verduidelijken en proberen aan te geven wat men kan doen bij agressie naar mensen, c.q. soortgenoten.

In bijna alle gevallen is de oorzaak van het uiten van agressie (grommen/bijten) een fout in de opvoeding; men is te lief, vermenselijkt het dier of geeft de hond op verkeerde momenten genegenheid/aandacht waardoor het agressieve en/of angstige gedrag juist bevestigd wordt. Border Collies hebben een zeer duidelijke behoefte aan leiding, bij een gemis aan leiding vertonen zij veel gedragsproblemen die zich o.a. uiten in agressie. Ook voelen zij veel sneller dan andere rassen aan dat hun baas geen leiderscapaciteiten bezit en maken hier direct gebruik / misbruik van.

In de loop der jaren hebben we veel honden opgevoed en heropgevoed, getraind en hertraind en ook veel studie hiernaar verricht en opleidingen gevolgd. Toch blijkt de dagelijkse praktijk nog steeds onze beste leermeester en kijken we veel naar het natuurlijke gedrag van onze roedel die doorgaans uit 12-15 honden bestond, nu zo’n 9 honden.

Daarnaast vind ik de visie van Cesar Millan enorm goed en duidelijk. Hij heeft een aantal boeken geschreven, waarvan er inmiddels een aantal in het Nederlands zijn vertaald, en zijn er een aantal goede DVD’s. Lees hier meer over op mijn site en kom regelmatig terug voor nieuwe updates zodat je meer kunt leren over Cesar’s visie! www.roedelleider.eu

Ook Jan Fennell heeft een uitgekiende visie over het roedelgedrag en hoe je verkeerd gedrag van de hond kunt voorkomen en veranderen. Ook haar boeken zijn een aanrader, hoewel ikzelf niet met alles eens ben.

Het beste en duidelijkste boekje over het roedelgebeuren vind ik nog steeds deze:
“Uw hond opvoeden zonder trainen” uit de serie Over Dieren, door Erik Sannen. Het is een klein en compact boekje dat heel gemakkelijk leest, zelfs voor jonge kinderen goed te begrijpen en in bijna elke dierenwinkel te koop. Een geweldige aanrader dit boekje!! Prijs slechts €7,95 (ISBN: 978-90-5821-029-6)

Agressie problemen kunnen worden onderverdeeld in diverse categorieën;

–          dominante agressie

–          angst agressie

–          stress agressie

–          bezit agressie

Dominante agressie komt zelden voor, vaak denkt men dat een grommende en bijtende Border Collie dominant is maar meestal komen deze gedragingen voort uit angst of door een gebrek aan leiding.

Angst agressie wordt het meest gezien. Bijvoorbeeld doorstraffen als de hond zich klein maakt en overgeeft. Of als een hond een voor hem benauwende positie wil ontwijken maar dat niet kan. De hond kan niet anders dan zichzelf verweren en bijten.

Stress agressie zie je veel bij de Border Collie. Het gebeurt meestal tijdens de training bij behendigheid of gehoorzaamheid. De hond bijt tijdens het volgen of na het nemen van een hindernis de eigenaar in de benen of armen. Een Border Collie die heel strak auto’s of katten fixeert met zijn ogen en hiervoor gecorrigeerd wordt, reageert zijn frustratie meestal af op de persoon die het dichts bij staat.

Bezit agressie komt bij alle honden voor, de hond wil zijn “prooi” (speeltje, bot of gejat voorwerp) niet af staan en gromt of bijt naar diegene die het af wil pakken. Voederbaknijd is een goed voorbeeld.

Alle vormen van agressie komen door het gebrek aan leiding dat de hond krijgt. Vaak wordt bepaald gedrag verkeerd begrepen. Een hond die zijn baas vrolijk, enthousiast al opspringend begroet is in mensentaal gewoon blij zijn baasje weer te zien. In hondentaal is het een brutale gast die geen manieren kent en totaal geen respect heeft voor zijn baas. De hond wordt niet gezien als hond maar als een kind en er wordt mee gepraat alsof hij ons mensen kan verstaan en begrijpen. Een hond praat niet… een hond kijkt naar mimiek en lichaamshouding en voelt tevens onze energie.

Cesar Millan hecht grote waarde aan de uitstraling die je hebt naar je hond toe. Hij noemt deze uitstraling “calm assertive”. Een goede roedelleider is altijd “kalm assertief”.

Assertiviteit is een begrip uit de psychologie. Het is eigenlijk een verzamelbegrip over het omgaan met andere mensen in relatie, werk, scholing en andere sociale situaties. Als je assertief goed reageert dan kom je op voor je eigen mening, rechten en standpunten zonder je gesprekspartner agressief te benaderen zodat hij in zijn waarde blijft.

 

Bij assertiviteit speelt lichaamstaal een belangrijke rol en daarom wordt tijdens een goede assertiviteitstraining ook veel aandacht besteed aan non-verbale aspecten. Het is niet genoeg om alleen te leren welke woorden je moet gebruiken om iemand de waarheid te zeggen. Hoe zou je jouw mening overtuigend kunnen overbrengen als je spreekt met zachte stem terwijl je je ogen neerslaat en je mond achter je hand verbergt? Voordat je met overtuiging kunt spreken dien je er allereerst voor te zorgen dat je jezelf ook assertief toont.

De hond moet volgens Cesar “calm submissive” zijn om zonder problemen te functioneren binnen onze mensenroedel.

De juiste energie voor een volgeling in een hondenroedel wordt kalm en onderdanige energie genoemd. Submissive (onderdanig) betekent niet ‘gebruik maken van’ of ‘snel verslagen zijn’. Het betekent ook niet dat je je hond in een zombie of een slaaf moet veranderen. Het betekent simpel ontspannen en ontvankelijk. Iemand met een kalme – onderdanige energie bezit een open geest en kan makkelijk praten met anderen.

Honden hebben baat bij structuur in hun roedel, in zijn mensenroedel. Hij heeft behoefte aan leiding en vraagt daar ook om. Veel honden proberen de rangen en standen uit, voornamelijk om die bevestiging te krijgen dat ze geleid worden. In de roedel hoort hij het laagst in rang te zijn. Een hond die van nature geen leiderscapaciteiten heeft maar door een gebrek aan leiding van zijn baas toch deze functie moet bekleden vertoond allerlei probleemgedrag.

Alle typen honden hebben baat bij leiding, ook en misschien wel juist de onzekere en bange honden. Een bange hond die geen leiding krijgt maar getroost wordt zal steeds banger worden maar ook agressie kunnen vertonen, dit valt dan niet onder dominantie.

In het boek “Denken als een hond” van John Fisher wordt perfect beschreven hoe de hond zich van zijn taak als Alfa kwijt;

–          de roedel leiden (daarom trekt hij aan de lijn)

–          de roedel bij elkaar houden (daarom rent hij van voor naar achter als hij los is)

–          de roedel beschermen (daarom is hij agressief tegen andere honden en jaagt hij joggers de stuipen op het lijf)

–          het startsein geven voor de jacht (dat is wat hij doet als wij denken dat hij er vandoor gaat)

–          het hol beschermen (daarom is hij agressief of overdreven opgewonden tegen bezoekers)

In alle gevallen moet de hond leren dat niet hij maar de leden van het mensengezin de Alfa zijn. Er zijn diverse manieren om de rangorde om te keren en verschillede schrijvers hebben hier prachtige boeken over geschreven. Jan Fennell beschrijft 4 technieken om de rangorde te keren (regels betreffende begroeting, regels betreffende gevaar, de leiding bij het wandelen en het voedsel ritueel), John Fisher noemt 3 belangrijke regels (blijf van mijn bot af, ik ga eerst door nauwe openingen en bij begroetingsgedrag maak ik de dienst uit), Cesar Millan leert het principe van beweging, discipline en dan pas genegenheid. Erik Sannen beschrijft in zijn boekje “Uw hond opvoeden zonder training” 12 regels van de roedel. Overigens heel duidelijk omschreven in begrijpelijke taal, met vergelijkbare voorbeelden uit de mensenwereld.

Gezamenlijk genomen zijn de volgende punten belangrijk bij het omkeren van de rangorde in het geval van allerlei problemen bij de hond, waardoor ook de agressie sterk afneemt.

–          het begroetingsritueel

Bij het weggaan wordt er geen aandacht besteed aan de hond. Bij het weerzien wordt de hond genegeerd. Dit geldt ook bij de 1e begroeting ’s morgens. Je loopt langs de hond en gaat eerst andere werkzaamheden doen. Pas als de hond echt kalm is, roep je hem bij je en beloon je hem door rustig te aaien. Daarna stuur je hem weer weg.

–          geen hoge of belangrijke posities innemen

De hond mag niet op de bank, of stoel, in de slaapkamer of op het bed. Dit geldt ook in de auto, bij voorkeur achter een hondenrek, in een bench of laag op de grond. Als de hond niet van de bank wil, gebruik dan een huislijntje die hij de hele dag omheeft zodat je hem aan de lijn eraf kan halen. Je kunt ook de discs of het rammelblik gebruiken. (leg bij afwezigheid, als de hond niet in een bench of een andere ruimte kan, aluminium folie op bank of stoel)

–          de baas voor laten gaan bij doorgangen

Bij elke doorgang dient de hond uit respect zijn baas voor te laten gaan. Open een deur en trek deze heel snel weer dicht zodra de hond als eerste er door wil. Oefen dit ook met benchdeuren, autodeuren, tuinhekjes en poorten. Als de hond een paar keer zijn neus heeft gestoten gaat hij vanzelf een paar passen achteruit.

–          spelen is leren ranghoger te worden

Border Collies die agressie vertonen tijdens het spel, met speeltjes weglopen en het niet willen afgeven zijn vooral bezig de baas te worden. Trekspelletjes kunnen beter vermeden worden bij honden die neigen naar agressie, vooral kinderen zijn hier vaak de grote verliezers. Het is belangrijk dat u het spel begint en eindigt. Als het spel stopt dan neemt u het speeltje terug en legt het weg, het speelgoed is van u, niet van de hond. Bij honden die erg agressief hun bezit verdedigen kun je voor veiligheid een ruilhandel toepassen, je laat hem ruiken aan een lekker stuk worst of kaas en op het moment dat de hond dat aanpakt neem je zijn bezit weg. Cesar Millan “claimt” (opeisen) het bezit van de hond door met een kalme assertieve houding op de hond in te lopen en geleidelijk aan tussen de hond en het bezit te komen. De hond geeft het meestal vrij snel op door deze zelfverzekerde houding van de baas en loopt weg.

–          voedingsritueel

Maak het eten voor de hond klaar. Laat het eten op het aanrecht staan en eet zelf een koekje of cracker, wacht lang genoeg tot de hond uit zichzelf rustig gaat zitten of liggen. Of geef het voer nadat de hond een commando heeft opgevolgd, zitten of liggen bijvoorbeeld. Wissel dat af met een “wacht” oefening, zet de bak op de grond, geef een wacht commando en laat de hond (afhankelijk van leeftijd) een halve of 1 minuut wachten. Eenmaal het voer gegeven laat je de hond met rust. Geef het voer ook op een rustige plek, in de bench of kennel of in de bijkeuken, schuur of garage. Nooit het voer neerzetten in een drukke keuken, woonkamer of gang waar iedereen langs zijn bak loopt. Wil je toch oefenen in het kunnen afpakken van het voer doe dit dan slechts 1 of 2 keer per week en doe dat als volgt; zodra de hond aan het eten is loop je vastberaden en vlot naar hem toe, pakt de bak weg en zet het op het aanrecht. Daar eet je voor de bevestiging nog even een koekje boven de bak en dan zet je de bak weer terug. Dit alles doe je zonder kletsen en aarzelen! Maak er geen drama van en doe het zeker niet dagelijks!

–          leiding bij de jacht

Wandelen is samen op jacht gaan waarbij de lagere in rang de hogere volgt. Als de hond voorop loopt, loop je er nooit achteraan. Je draait om en loopt de andere kant op, jij bepaalt de route, het tempo en de duur van de wandeling, niet de hond. Ik gebruik zelf vaak de “aandacht eisende methode”. De hond draagt een slipketting of half-slipketting (bij pups is een gewone halsband voldoende) en ik ga heen en weer lopen. In de wending, die ik niet aankondig, loopt de hond zichzelf strak als hij niet oplet. Ik loop dan net zolang heen en weer tot de hond naast me loopt en oogcontact zoekt. Bij hele sterke honden die nergens respect voor hebben geef ik in de wending een korte correctie. Ik geef bij deze oefening geen commando’s, maak geen oogcontact en beloon in eerste instantie zo min mogelijk.

 

Soms is het beter i.p.v. een slipketting een “prong collar” te gebruiken (bij ons bekend als prikband). Deze band geeft gelijknamige druk rondom de nek van de hond en mits goed kort aangesloten werkt deze beter als een slipketting en je hoeft er niet zo mee te rukken. Het bete merk voor een Prong collar is die van Herm Springer, deze pinnen zijn afgerond en de kwaliteit is het best. Je kunt op de pinnen ook rubberen dopjes plaatsen, iets beter voor kortharige honden. Vraag altijd een trainer om hulp bij het gebruik van een prong collar, ga niet zelf lopen knoeien! Het behoeft een speciale techniek en er hoeft niet hard mee gecorrigeerd te worden. Als de hond ‘hertraind’ is kan uiteindelijk overgegaan worden op een halfslip of een gewone vaste halsband.

 

–          regels bij gevaar

Tijdens de wandeling zijn er 3 mogelijkheden die de hond kent bij aankomend gevaar (andere honden). Vluchten, verstijven of aanvallen. De leider bepaalt welke actie er ondernomen wordt. Aanvallen is nooit een optie dus neem je met je hond een andere route of je steekt de straat over als je een andere hond ziet die mogelijk problemen kan geven. Je kunt ook kiezen voor verstijven; je laat de hond zitten met de rug naar die andere hond toe, als het gevaar geweken is loop je verder. Daar Border Collies makkelijk down liggen kun je er voor kiezen de hond in de down positie te houden tot de andere hond voorbij is.

Gevaar binnenshuis; als de hond aanslaat bedank je hem in eerste instantie voor de waarschuwing, daarna neem je de taak over en laat het bezoek binnen. De hond mag niet meerennen naar de voordeur, leer de hond dat hij plaatsneemt in mand of bench zolang jij bij de voordeur bent. Gebruik bij voortvarende honden een “rammelblikje” om hem op afstand te houden of de “discs” (ronde metalen schijfjes die een irritant rammelend geluid maken).

 

Er is ook een andere techniek die ik sinds kort geleerd heb en dat is die van Jeff Gellman uit Amerika. Hij werkt veel met een ‘prong collar’ (prikband) en een ‘e-collar’ (laag volume elektronische halsband) en bereikt daar bijzonder goede resultaten mee. En nee, de hond wordt niet ‘geschokt’ … en nee, zijn keel wordt niet doorgeprikt … en nee, er wordt juist helemaal niet wild gerukt en gecorrigeerd … het is een techniek en een vaardigheid. Kijk voor meer info op zijn website: www.solidk9training.com . Jeff leert de honden een zeer ‘honkvast’ PLAATS commando en een honkvaste DOWN BLIJF. De honden blijven uiteindelijk ondanks heel veel afleiding op hun plaats.

 

–          regels voor bezoek

Leer bezoek dat zij bij de ontmoeting met de hond de volgende regel in acht houden;

Niet aanraken, niet aanspreken en niet aankijken. (De 3 AAA’s) De hond mag aan het bezoek snuffelen terwijl het bezoek de hond negeert.

–          omgang kinderen

Leer kinderen ook de regel voor bezoek, vooral wanneer er agressie bij de hond aanwezig is. Maak (kleine) kinderen duidelijk dat zij een hond geen commando’s geven en zeker niet straffen, dit is een taak van de ouders. Kinderen mogen nooit in de buurt van de voerbak komen of in de mand of bench gaan liggen. Geef de hond een veilige plek waar hij zich terug kan trekken als de drukte van de kinderen hem teveel wordt. Leer een kind dat grommen betekent: “wegwezen”. Als de hond (pup) in de handen of broekspijpen van kinderen hapt, corrigeer de hond dan direct. Een boos “hey”, samen met knippen van de vingers en strak aankijken helpt in de meeste gevallen. Pups die maar door blijven gaan hebben een hardere aanpak nodig. Eventueel kan eerst het rammelblik gebruikt worden of de discs. (zie uitleg onderaan) Stil blijven staan en negeren werkt bij de Border Collie in de regel niet …

Uit onze eigen ervaring: Gebruik een huislijntje die de hond de hele dag omheeft (slipketting of halfslip met een oude riem of touwtje eraan van ca. 1 meter). Als de hond dan hapt in handen of benen kun je hem met de lijn corrigeren.

 

Of gebruik de techniek van Jeff Gellman; bekijk hiervoor de vele filmpjes die op zijn youtube kanaal staan! www.youtube.com/user/SolidK9Training Bijzondere resultaten toont deze man, die zelf een druk gezin heeft met kleine kinderen en zelfs een baby!

 

–          beweging

Border Collies hebben veel beweging nodig maar jonge pups natuurlijk gedoseerd. Belangrijk blijft nog steeds dat je geen slaaf van je hond wordt en je agenda niet vol gepland staat met taken voor je hond. Een hond die agressie vertoond heeft echter baat bij extra beweging. Fietsen is een goed hulpmiddel maar zorg er wel voor dat de hond “draaft” en niet voluit rent. Het gebruik van een tuigje en “springer” is aan te bevelen met daarnaast een riem aan de halsband. Werk langzaam naar een afstand van ca. 8-10 km. per keer en dan ongeveer 3x per week. Afgewisseld met afstanden van 4-5 km. per keer. De snelheid moet tussen de 12-15 km. per uur liggen. Controleer regelmatig de voetzolen. Fiets niet of minder bij warm weer, de grens ligt bij 22 graden. Op warme dagen kun je beter ’s ochtend vroeg fietsen. Tijdens wandelingen kun je de hond een rugzakje laten dragen met hierin een aantal flesjes met water, dit intensiveert de beweging.

–          aandacht en genegenheid

Mag je de hond dan nooit belonen? Natuurlijk wel maar op het goede moment. In ieder geval niet; als de hond overenthousiast is, hij bang of zenuwachtig is, hij gromt of blaft, hij dwingt tot eten krijgen of spelen, enz. Onder belonen valt ook sussend of troostend toespreken. Als je terugkomt van een lange fietstocht en je hond zit gelukzalig, hijgend naast je, dan mag je belonen zoveel je wilt.

De volgende adviezen zijn voor honden die veel agressie vertonen en overduidelijk een stuk lager in de rangorde moeten komen.

Het is enorm belangrijk de hond (nieuwe) regels, grenzen en beperkingen op te leggen.

–          negeer de hond voor 2-3 weken, doe alleen de noodzakelijke dingen; voeren en uitlaten

–          maak geen oogcontact, aai hem niet en praat zo weinig mogelijk

–          verminder het aantal privileges; woonkamer, keuken, gang en/of slaapkamer verbod

–          niet mee naar boven (plaats een traphekje)

–          niet op de bank of andere hoge plaatsen

–          niet mee naar de voordeur, achterdeur of tuinpoort lopen

–          vaker in bench of kennel of in de schuur

–          maak de hond vast met een riem om je middel, zo beperk je zijn gaan en staan en moet hij de hele dag op je letten, houdt dit 3  dagen vol en geef verder geen aandacht aan hem

–          geef extra beweging; fietsen, wandelen met rugzak, hardlopen, steppen, zwemmen

–          niet spelen, vrolijk praten en weinig belonen

–          stel je 3 weken lang heel gereserveerd op, doe bijna net of je geen hond hebt

–          geef minder voer en minder vaak (1x per dag)

–          geef het restant voer tijdens oefeningen of wandelingen (bij het hierkomen)

–          roep de hond in huis af en toe bij je, aai hem twee keer en stuur hem dan weg

–          doe zwijgzaam de aandachtseisende oefeningen zoals eerder beschreven (leiding bij de jacht)

–          indien een reu, laat de hond castreren (lees het onderzoek over castratie)

 

Leer de hond het PLAATS commando, volgens Jeff Gellman (solidK9training)

 

Het is wel degelijk mogelijk als men deze richtlijnen volgt de agressie sterk te verminderen! Hierbij moet iedereen in het gezin meewerken, ook familieleden die slechts nu en dan op bezoek komen en vrienden en bekenden. Leg uit waarom deze regels zo belangrijk zijn, plak desnoods in je huis een aantal posters op met de mededeling dat je hond in heropvoeding is.

De belangrijkste regel die iedereen direct moet toepassen is deze: niet aanraken, niet praten, niet aankijken

Als laatste wil ik wel meegeven dat een bijtende Border Collie een gevaar voor de samenleving is. Laat er niet eerst een kind (uw eigen of een vriendje) ernstig gebeten worden voordat men actie onderneemt. Vaak is bijtend gedrag te verminderen en zelfs op te lossen maar als niet iedereen in het gezin zich aan de regels houd zal er gevaar blijven bestaan. Als er een vervangend adres voor de hond gevonden kan worden is dat fijn maar zadel niet een ander met een probleemhond op.

Vaak wordt geadviseerd de hond maar met schapen te laten werken zodat hij beter zijn energie kwijt kan en de agressie vanzelf minder wordt. Dit is alleen handig als de eigenaar ook daadwerkelijk plezier heeft in het werken met schapen … en als er mogelijkheden in de buurt zijn. Er zijn veel mogelijkheden om de hond echt moe te laten worden; fietsen, skeeleren, steppen, zwemmen, het dragen van een rugzak, de loopband en het volgen van diverse hondensporten.

Agressie verdwijnt echter niet alleen met het geven van extra werk. Roedelleider zijn is een dagtaak, uw hele leven lang.

Uitleg gebruik “rammelblik”: neem een klein leeg colablikje (je hebt ook miniblikjes), vul die met schroeven of stenen, plak hem goed dicht. Gooi het blikje hard op de grond naast de hond als hij verkeerd gedrag vertoont (bijvoorbeeld blaffen bij de voordeur of niet aan de kant willen gaan). De hond zal schrikken en de volgende keer zal rammelen vaak al voldoende zijn. Bij hele harde honden kun je het blikje eerst op het lichaam laten vallen voor grotere schrik. En nee, zo’n klein blikje doet geen pijn …

Uitleg discs: neem de discs in je hand, geef de hond voer uit je anderen hand, doe dit een keer of 5 en leg dan wat voer op de grond. Zodra de hond dat voer wil pakken gooi je discs op de grond. Je neemt het voer weg. Herhaal dit een keer of 3. De hond leert nu dat de discs een vorm van correctie zijn. Vaak is rammelen met de discs voldoende om het foute gedrag te stoppen. Filmpje gebruik trainingsdiscs: http://youtu.be/nvnA6HxRibA .

 

Het is mogelijk uw hond ‘intern’ bij ons onder te brengen. Minimaal 5 dagen en maximaal 3 weken. Tarief bedraagt 50 euro per dag. Kijk bij www.schapenhoeve.nl (alleen Border Collies)